20 жылға арналған жоба: «Жас агрономдар мен фермерлер станциясы»
2013 жылғы 1 қаңтардан 22 желтоқсанға дейін Алматы облысы, Талғар қаласында «Бота» қоғамдық қорының қаржылық қолдауымен «Нұр» қайырымдылық отбасылық балалар үйінің базасында «Жас агрономдар мен фермерлер станциясы» кәсіптік бағдар беру оқу үйірмесі жобасы жүзеге асырылды.
Жобаға мемлекеттік емес екі балалар үйінің — «Нұр» және «Ковчег» — тәрбиеленушілерінен 10 адамнан тұратын 5 топ, барлығы 50 бала қатысты.
Жыл бойы балалар жаңа мамандықтармен танысып, болашақта кәсіп таңдауға көмектесетін практикалық дағдыларды меңгерді. Балалар үйінің тәрбиеленушілері ата-анасы бар балалармен салыстырғанда ересек өмірге қадам басудағы бастапқы мүмкіндіктерінің шектеулі екенін түсінеді. Сондықтан мамандық меңгеруге берілген әрбір мүмкіндік олардың болашақта өз бетінше өмір сүруіне жол ашатын маңызды қадам болды.
Жобаның нәтижелері
«Нұр» қайырымдылық отбасылық балалар үйі Талғар қаласындағы «Нұр» және «Ковчег» балалар үйлерінің 50 тәрбиеленушісінің кәсіби және шығармашылық дағдыларын дамытуға бағытталған жобаны жүзеге асырды.
12 ай бойы 50 тәрбиеленушіге апта сайын «Фермерлік», «Ауыл шаруашылығында бизнес жүргізу» және «Психология» бағыттары бойынша сабақтар өткізілді. Оқу аяқталғаннан кейін жастарға сертификаттар табысталды.
«Нұр» қайырымдылық отбасылық балалар үйі «Салауат» медициналық-биологиялық институты және Ұлттық дұрыс тамақтану орталығымен бірлесіп, «Дұрыс тамақтану дағдыларын қалыптастыру» тақырыбында 10 семинар ұйымдастырды.
Нәтижесінде «Нұр» және «Ковчег» балалар үйлерінің 50 тәрбиеленушісі фермерліктің, ауыл шаруашылығында бизнес жүргізудің, қарым-қатынас психологиясы мен көшбасшылықтың негіздерін меңгерді. Бұл білім мен дағдылар олардың болашақта жұмысқа орналасуына, мамандық таңдауына және жоғары оқу орындарына түсуіне ықпал етеді.
Жобаның міндеттері және олардың орындалуы
1-міндет
«Нұр» және «Ковчег» балалар үйлерінің 50 тәрбиеленушісін фермерлік және ауыл шаруашылығы технологияларына үйрету.
1.1. Топырақтану. Тірі ағзалар өміріндегі судың маңызы.
1.2. Жеміс өсіру және көкөніс өсіру.
1.3. Бақша учаскесін жоспарлаудың негізгі ережелері. Сорттарды зерттеу негіздері.
1.4. Экологиялық өндіріс. Жеміс өнімдерін гербицидтер мен пестицидтерді қолданбай өсіру.
1.5. Тамшылатып суару жүйесін құрастыру.
1.6. Өсімдіктерді күту және зиянкестер мен аурулардан қорғау.
1.7. Өнімді жинау және тауарлық өңдеу.
1.8. Сәндік көгалдандыру негіздері.
1.9. Өсімдіктер мен көкөніс дақылдарын жабық жерде өсіру ерекшеліктері.
1.10. Билет бойынша емтихан өткізу. Сертификаттар табысталды.
1-міндет бойынша қол жеткізілген нәтижелер
1.1. 12–21 жас аралығындағы 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ өткізілді. Балалар топырақ түрлерімен, топырақ құрылымымен, өсімдіктер өміріндегі микроэлементтердің маңызымен және өсімдіктердегі микроэлементтердің жетіспеушілігін анықтау әдістерімен танысты. Қышқыл және сілтілі топырақты бейтараптандыру, бақшадағы топырақ құнарлылығын жылдам қалпына келтіру әдістерін және тыңайтқыштарды үйренді.
1.2. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ. Балалар жеміс өсірудің биологиялық негіздерімен, жеміс және жидек өсімдіктерінің құрылысымен, олардың тіршілік кезеңдерімен, вегетация және тыныштық кезеңдерімен танысты. Жер үсті бөліктері мен тамырлардың өсу заңдылықтарын, жеміс беру ерекшеліктерін және жеміс-жидек өсімдіктерінің сыртқы орта жағдайларына қатынасын зерттеді.
1.3. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 3 сабақ. Жер учаскесінің жоспарын жасау, жер учаскесі мен тұрғын үйдің орналасуы, бақша аумағын геометриялық және табиғи тәсілдермен жоспарлау, аумақты әртүрлі бөліктерге бөлу және кеңістіктік ұйымдастыру қарастырылды. Жеміс өсірудегі сорттың маңызы, жеміс және жидек дақылдарының негізгі сорттары, сүйекті жемістер мен жидек өсімдіктерінің сорттары зерттелді. Өсетін жердің жағдайлары, топырақ, дренаж, топырақты жақсарту, бақша компосты, жерді қопсыту, орналасу орны мен климаттық жағдайлар қарастырылды.
1.4. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 4 сабақ барысында суды үнемдеу технологияларымен, топырақтың тұздану себептерімен және биогумус өндірумен танысты.
1.5. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 4 сабақ. Жаңбырлатып суару және тамшылатып суару жүйелерін пайдалану, олардың көмегімен өнімділікті арттыру тәсілдері үйретілді.
1.6. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ. Өсімдіктердің зиянкестері мен ауруларын анықтауды үйренді.
1.7. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ. Өнім көлемін алдын ала бағалау, жемістердің жинау мерзімі, өнімді жинау және жемістерді тауарлық өңдеу тәсілдері қарастырылды. Жидектерді өңдеу — компот, тосап, джем, шырын және сусындар дайындау, сондай-ақ жапырақтар мен жидектерді жинау және кептіру әдістері мен мерзімдері үйретілді. Жидек дақылдарының зиянкестері мен аурулары және олармен күресу шаралары қарастырылды.
1.8. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ. Жасыл желектердің маңызы, көгалдандырудың негізгі элементтері, бақ-саябақ өсімдіктері қарастырылды.
1.9. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 8 сағаттан 2 сабақ. Шағын полиэтиленді жабындар, көшетжайлар мен жылыжайлар зерттелді.
1.10. 50 бала, 10 адамнан 5 топ. 4 сағаттан 2 сабақ. Алынған білімді тексеру үшін билет бойынша емтихандар өткізілді.
Практикалық жұмыс және қол жеткізілген нәтижелер
- Егуге арналған тұқымдарды өңдеу, шымтезек құмыраларына отырғызу және көшет өсіру. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 5 сабақ.
- Топырақты дайындау, егу алдында биотыңайтқыш енгізу және учаскені жоспарлау. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 5 сабақ.
- Өсірілген көшеттерді дайындалған топыраққа отырғызу және ылғалды үнемдеу әдістерін қолдану. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 5 сабақ.
- Тамшылатып суару жүйелерін монтаждау. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 10 сабақ.
- Өсімдіктерді күту. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 5 сабақ.
- Өнімді жинау және оны өңдеу. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 8 сағаттан 5 сабақ.
2-міндет
«Нұр» және «Ковчег» балалар үйлерінің 50 тәрбиеленушісіне агробизнес, экономикалық және қаржылық сауаттылық негіздері бойынша семинар-тренингтер өткізу.
2.1. Кіріспе бөлім. Танысу және ауыл шаруашылығында бизнес жүргізу нысандары. Шаруа (фермер) қожалығы түріндегі жеке кәсіпкерлік дегеніміз не? Жеке кәсіпкердің бухгалтерлік есебі және құжат айналымы. Шаруа (фермер) қожалықтарына арналған арнайы салық режимі.
2.2. Шаруа қожалықтарының міндеттемелері және олар бойынша жауапкершілік түрлері. Арнайы салық режимі қолданылмайтын қызмет түрлері. Қазақстан Республикасында кәсіпкерлікті дамыту және қолдаудың қандай бағдарламалары бар? Мемлекеттік сатып алулар қаржыландыру көзі ретінде. Кеден одағы және ауыл шаруашылығы. ДСҰ және ауыл шаруашылығы. «Сыртқы экономикалық қызмет» дегеніміз не? Сыртқы экономикалық қызметке қалай қатысуға болады? Лицензиялау дегеніміз не?
2-міндет бойынша қол жеткізілген нәтижелер
2.1. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 5 сабақ өткізілді. Шаруа қожалығы түріндегі жеке кәсіпкерліктің ерекшеліктері қарастырылды. Жеке кәсіпкердің бухгалтерлік есебі және құжат айналымы түсіндірілді.
2.2. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 5 сабақ өткізілді. Қолдау бағдарламалары, Кеден одағы және ДСҰ туралы білім берілді. Шаруа қожалықтарына салық салу, лицензиялау, жауапкершілік, мемлекеттік сатып алулар және сыртқы экономикалық қызмет бойынша дағдылар қалыптастырылды.
3-міндет
«Нұр» және «Ковчег» балалар үйлерінің 50 тәрбиеленушісіне тиімді қарым-қатынас дағдыларын дамыту және көшбасшылық қасиеттерді қалыптастыру бойынша психологиялық тренингтер өткізу.
3.1. «Көшбасшылық негіздері» тренингі.
3.2. Командада жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру және көшбасшылық қасиеттерді дамытуға арналған ойын түріндегі тренингтер.
3.3. Қарым-қатынасқа қажетті теориялық материалды түсіндіру; тиімді коммуникацияға арналған әдістемелер мен жаттығулар өткізу арқылы тиімді қарым-қатынас жасау дағдыларын қалыптастыру. Кері байланыс ұйымдастыру.
3.4. Вербалды емес қарым-қатынас дағдылары. Топта өзара әрекеттесу дағдыларын бекіту. Көшбасшылық әлеуетті іске асыру.
3-міндет бойынша қол жеткізілген нәтижелер
3.1. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 2 сабақ. Көшбасшылықтың негізгі теориялары, көшбасшылық рөлдер, көшбасшылық қасиеттердің рейтингі, топ мүшелерінің психологиялық және іскерлік тұрғыдағы жетілуі қарастырылды.
- Көшбасшы қалай қалыптасады?
- Балалық шақта көшбасшыны анықтауға бола ма?
- Ізбасарлары жоқ көшбасшы болуы мүмкін бе?
- Бізге белгілі көшбасшылардың ұқсастықтары қандай?
3.2. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 2 сабақ барысында командалық шешім қабылдаудың, серіктестіктің және өзара көмектің артықшылықтары зерттелді.
3.3. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 2 сабақ. Тренингтердің мақсаты — өзіне деген сенімділікті арттыру және агрессияны бақылауды үйрету.
Балалар қарым-қатынас жасау дағдыларын және толеранттылық сезімін қалыптастырды. Қиындықтар топ мүшелерінің жас айырмашылығына, топтардың менталитеті мен этникалық ерекшеліктеріне байланысты болды. Сондай-ақ балалардың психологиялық жарақаттарына байланысты ақпаратты қабылдауда қиындықтар кездесті.
3.4. 50 бала, 10 адамнан 5 топ, 12–21 жас аралығы. 8 сағаттан 2 сабақ. Тренинг барысында балалар ақпарат пен эмоциялық күйді мимика, ым-ишара және қимыл арқылы жеткізуді үйренді. Бұл эмоционалдық күйзелістерді бақылауға мүмкіндік береді.
Топ ішінде өзара ынтымақтастық пен басқа қатысушыларға деген эмпатияның айқын қалыптасқаны байқалды.
Көшбасшылық қасиеттерді көрсету икемдірек бола түсті. Ойын тапсырмаларын орындау барысында балалар тренингке қатысушылардың пікірлері мен мінез-құлқына толеранттырақ қарай бастады.
Алынған білім, білік және дағдылар коммуникативтік құзыреттілікті арттыруға ықпал етеді.
Кері байланыс барысында қарым-қатынас дағдыларының кеңейгені байқалды.
Қосымша жоспарланбаған міндеттер
«Салауат» медициналық-биологиялық институты салауатты өмір салтын қалыптастыру бағдарламасы аясында семинарлар өткізді:
- «Азаматтардың өз денсаулығына жауапкершілігін арттыру, темекі шегуге, алкоголь мен есірткіге теріс көзқарас қалыптастыру»;
- «Жасөспірімдер арасындағы суицидтің алдын алу».
Қол жеткізілген нәтижелерді талдау
Ең маңызды нәтижелер:
- Балалар фермер және агроном мамандықтарымен танысты.
- Балалар жаңа агротехнологияларды және тамшылатып суару жүйелерін қолдану дағдыларын меңгерді.
- Алынған дағдылар болашақта мамандық таңдауға көмектеседі.
- Жобаның барлық міндеттері мен мақсаттары толық көлемде орындалды.
- Жалпы алғанда, жоба аздаған қиындықтармен жүзеге асырылды. Қиындықтар жоспарланған міндеттердің көлемінің үлкен болуына байланысты болды. Сонымен қатар алдын ала болжанбаған жағдайлар да кездесті: өсімдіктердің ауруы, суару суының тапшылығы және оның құрамында хлор мен басқа да қоспалардың болуы.
- Бұл «Бота» қоғамдық қорының гранты бойынша жүзеге асырған алғашқы жобамыз болды. Жобаны іске асыру барысында қиындықтар болғанымен, «Бота» қоғамдық қоры менеджерлерінің қолдауының арқасында оларды сәтті еңсердік. Бұл біз үшін гранттық жобаларды жүзеге асыру тұрғысынан үлкен тәжірибе болды.
- Тамшылатып суару жүйелерінің болуы болашақта оларды жыл сайын пайдаланып, жинақтаған дағдыларымызды жетілдіруге мүмкіндік береді. Тәрбиеленушілердің коммерциялық қызметпен айналысу үшін жеке кәсіпкер ретінде тіркелуін жоспарлап отырмыз. «Салауат» медициналық-биологиялық институты және Ұлттық дұрыс тамақтану орталығымен бірлесіп семинарлар мен конференцияларды жүйелі түрде өткізуді жоспарлап отырмыз.
Қорытынды
Біріншіден, біз гранттық жобалармен жұмыс істеуді үйрендік. Екіншіден, балалардың жаңа білім мен дағдыларды алуға қызығушылық танытатынына көз жеткіздік. Үшіншіден, гранттық жобаларды өзіміз де жүзеге асыра алатынымызға сеніміміз артты.
«Бота» қоғамдық қоры мемлекеттен қаржыландырылмайтын мемлекеттік емес балалар үйлерінің тәрбиеленушілеріне арналған оқыту жобаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Осындай жобаларды іске асыру мүмкіндіктері көбірек болса екен дейміз. «Бота» қоғамдық қорымен алдағы уақытта да ынтымақтастық орнатамыз деп үміттенеміз.